De geschiedenis van de Oosterhamrikzone (door Beno Hofman)

20-07-2017

geen reacties
  • Uitgebreid thema-artikel
De geschiedenis van de Oosterhamrikzone (door Beno Hofman)

Tijdens de inloopbijeenkomst op 13 juli schetste stadshistoricus Beno Hofman de ontwikkeling van de Oosterhamrikzone door de eeuwen heen. Hieronder zijn verhaal:

De structuur van de Oosterhamrikzone is eeuwenoud. Meer dan duizend jaar meandert de oerrivier de Hunze door het gebied. Een grote meander, die aan de westkant van de latere Zaagmuldersweg grenst, wordt vermoedelijk al in de elfde eeuw afgesneden. De dan ontstane rivierloop en de andere oude meanders zijn tot op de dag van vandaag herkenbaar in de infrastructuur van de overkant van het Van Starkenborghkanaal.

Onbeduidend stroompje

Vanaf de stad lopen er oude landweggetjes richting de Hunze. Eén daarvan is de Korreweg, een andere is de Jacobijnerweg door het zogeheten Vrijdemaland. De naam Jacobijnerweg dateert uit de veertiende eeuw, als de monniken van het Jacobijnerklooster in de stad een tichelwerk (steenovens) hebben aan de Hunze. Vanaf ongeveer 1400 neemt de betekenis van de rivier af doordat het Schuitendiep, met in het verlengde het Boterdiep, het meeste water dan langs de stad leidt. De Hunze wordt daardoor een onbeduidend stroompje.

Nieuwe scheepvaartverbinding

De Oosterstadshamrik, de van oorsprong gezamenlijke weidegronden, verandert eeuwenlang nauwelijks van karakter. De groei van de stad en de ontwikkeling van de scheepvaart bepalen de verdere ontwikkeling van het gebied. Als na 1874 de vesting wordt opgeheven, fungeert de voormalige vestinggracht een aantal decennia als ‘Verbindingskanaal tussen Boter- en Damsterdiep’. De directeur Gemeentewerken Mulock Houwer neemt in zijn Plan van Uitleg van 1903-1906 het al bestaande idee voor een nieuwe scheepvaartverbinding over: het Gorechtkanaal.

Naast stadsuitbreidingen tekent Mulock Houwer ook een belangrijke ingreep in de binnenstad: de Anthonius Deusinglaan en W.A. Scholtenstraat naar de Kattenhage. Op de plaats van de oude Jacobijnerweg ontwerpt hij een nieuwe verbinding naar de toekomstige oostelijke stadsuitbreidingen, de Thomassen à Thuessinklaan.

Gorechtkanaal verliest functie

Het graven aan het Gorechtkanaal begint in 1919 en in 1924 komt er een aftakking naar de gasfabriek. Inmiddels ligt er een nieuw plan. Het Gorechtkanaal kan doorgetrokken worden naar het Winschoterdiep, maar er is ook een alternatief in de vorm van een nieuw kanaal op grotere afstand van de stad. Hoewel hoofdingenieur Kooper van Provinciale Waterstaat een voorkeur heeft voor het eerste, besluit de politiek tot het laatste. Het doortrekken van het Gorechtkanaal door de Korrewegwijk wordt dus geschrapt.

Ondertussen heeft Mulock Houwers’ opvolger bij Gemeentewerken, H.P.L. Schut, een schets gemaakt voor de oostelijke stadsuitbreiding met daarin het ‘Oosterpark’ aan weerszijden van de oude Jacobijnerweg (Vinkenstraat). De plannen voor het ‘nieuwe kanaal’ hebben echter consequenties. Het Gorechtkanaal verliest zijn functie en verandert in vijvers. En om de bereikbaarheid van de gasfabriek te garanderen wordt het Oosterhamrikkanaal gegraven. Schut moet daarom het Oosterpark in zuidelijke richting opschuiven.

Oosterhamrikkanaal

In 1928 heeft Schut met medewerking van de beroemde stedenbouwkundige Berlage een eerste ontwerp voor een nieuw Uitbreidingsplan klaar. De W.A. Scholtenstraat, Anthonius Deusinglaan,  Thomassen à Thuessinklaan en Vinkenstraat worden dé verbindingsroute tussen de stad en het noordoosten. Aan het eind komt een brug over het ‘nieuwe kanaal’, dat na voltooiing Van Starkenboghkanaal wordt gedoopt. Beide zijden van het Oosterhamrikkanaal worden gereserveerd voor bedrijven en dat geldt ook voor de noordzijde van de Vinkenstraat. Dit laatste wordt in 1934 gewijzigd en twee jaar later door de gemeenteraad vastgesteld.

Nieuwbouw in de Vinkenstraat

Tussen 1935 en ’38 wordt het tweede deel van het Oosterhamrikkanaal gegraven. In het eerstgenoemde jaar levert Woningbouwvereniging Groningen (nu Nijestee) de woningen Vinkenstraat 17-67 op en in 1938 begint Concordia (nu Huismeesters) aan de noordzijde van de straat te bouwen. De huizen zijn net klaar als Woningbouwvereniging Groningen aan het tweede deel begint. Inmiddels is Nederland echter bezet en door de oorlogsomstandigheden duurt het tot 1948 voordat deze huizen worden opgeleverd.

Oosterhamrikkade: autobedrijven en busbaan

De Oosterhamrikkade wordt een geliefde vestigingsplaats voor onder andere autobedrijven. Nadat in 1965 de gasfabricage in de fabriek aan de Bloemsingel stopt, neemt de betekenis van het Oosterhamrikkanaal als scheepvaartverbinding snel af. Het is dan ook niet zo vreemd dat in het revolutionaire Verkeersplan van Goudappel uit 1967 wordt voorgesteld het kanaal te dempen en te veranderen in een autosnelweg. Maar begin jaren 70 wordt dit plan door het eerste linkse college naar de prullenbak verwezen. In 1980 ligt er wel weer een plan, dit keer voor gedeeltelijke demping ten behoeve van de aanleg van een busbaan, die zes jaar later klaar is.

Inmiddels zijn er nieuwe plannen voor de Oosterhamrikzone die gepresenteerd worden in het informatiecentrum Aanpak Oosterhamrikzone. Het pand van het informatiecentrum is de plek waar veertig jaar geleden Jan Kornelis v.d. Molen zijn autoshowroom opende.

Meer nieuws

Bekijk nieuwsoverzicht

Reacties

Nog geen reacties

Laat een reactie achter
  • Wordt niet openbaar gemaakt